Jesień, której pierwsze oznaki pojawiają się w sierpniu to czas, kiedy wzrasta liczba infekcji, warto więc już teraz zadbać o wzmocnienie odporności. Obecnie w lasach, parkach i ogrodach zieleń powoli zamienia się w całą paletę barw. Wraz z coraz częstszymi porannymi mgłami i płynącymi nitkami babiego lata, jesień niesie za sobą także całe bogactwo ziół i owoców mających niesamowity wpływ na nasze zdrowie. Przyroda sama wskazuje nam produkty, które podniosą naszą odporność przed zbliżającą się jesienną pluchą, zimnem i co za tym idzie sezonem chorobowym.

O wzmocnieniu odporności przed sezonem chorobowym warto pomyśleć zanim dopadnie nas pierwszy katar, dlatego już w sierpniu powinniśmy zbierać owoce jarzębiny, derenia, maliny, rokitnika i anyżu, a także ziele jeżówki.

 

Jarzębina – przynęta na ptaki czy pogromca gronkowca?

Jarzębina, czyli jarząb pospolity (Sorbus aucuparia), należący do roślin różowatych, jest bardzo popularnym drzewem w całej Europie. Łacińskie słowo aucupatio, od którego jarzębina wzięła swoją nazwę oznacza „polowanie na ptaki”, gdyż jagody jarzębiny były wykorzystywane do zwabiania tych zwierząt. Jarzębina to przysmak wielu ptaków i ssaków, np. sikorek, sójek, gilów, dzików czy saren.

W Polsce kwitnie w maju białymi kwiatami, a na przełomie sierpnia i września dojrzewają jagody. Owoce zbiera się w pełni dojrzałe, czerwone, także po przymrozkach. Suszy się je rozłożone cienką warstwą w podwyższonej temperaturze, schną powoli. Po wysuszeniu owoce oczyszcza się z liści i zanieczyszczeń. Ważne: Można stosować jedynie owoce suszone, przemrożone lub ugotowane, świeże zawierają toksyczny kwas parasorbinowy, mogący powodować wymioty, biegunkę, a nawet uszkodzenie nerek. Surowiec najlepiej przechowywać w woreczkach, w suchych miejscach.

W „czerwonych koralach” znajdują się kwasy organiczne, przede wszystkim kwas askorbinowy (witamina C), jabłkowy, winowy i sorbowy, karotenoidy (ich ilość jest dwukrotnie większa niż w marchwi), antocyjany, pektyny, garbniki, cukry, miedź i magnez. Warto zaznaczyć, że zawartość witaminy C w owocach jarzębiny to nawet 40-50 mg w 100 g (to wartość porównywalna z cytrusami). Jarzębina pomaga przy niedoborach witamin, osłabionej odporności oraz rekonwalescencji. Ma silne właściwościowi przeciwzapalne, przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne (szczególnie działa na gronkowce) i moczopędne.

Wzmacnianie odporności jarzębiną

Do leczniczego działania jarzębiny zalicza się:
• działanie wzmacniające przy przeziębieniach, infekcjach, nieżytach dróg oddechowych, skraca czas trwania choroby,
• wzmocnienie odporności,
• działanie przeciwzapalne na błony śluzowe układu pokarmowego,
• regulowanie przemiany materii, działając lekko przeczyszczająco i moczopędnie, oczyszcza organizm z toksyn, a także pobudza wątrobę do pracy
• działanie przeciwzapalne i antyseptyczne na drogi moczowe,
• wysoka zawartość antocyjanów wykazujących cechy antyoksydacyjne przeciwdziała powstawaniu nowotworów,
• wzmacnianie naczyń krwionośnych i obniżanie ciśnienia.

By wspomóc odporność zaleca się picie soku z jarzębiny, lub płukanie nim gardła w przypadku zakażenia gronkowcem. Innym sposobem jest zagotowanie jarzębiny w miodzie i w takiej formie można dodawać ją do herbat czy deserów. Z suszonych owoców przygotowuje się herbatę, która doskonale wspomaga wzmocnienie odporności szczególnie z dodatkiem owoców dzikiej roży i czarnej porzeczki.

 

Jeżówka purpurowa – lekarstwo Komanczy

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea) należy do naturalnych immunostymulatorów egzogennych pobudzających układ odpornościowy (naturalne immunostymulatory egzogenne to preparaty pochodzenia bakteryjnego, roślinnego bądź pozyskiwane z grzybów, pobudzające układ odpornościowy). Jej ziele zbiera się dwa razy do roku, pierwszy raz w czerwcu i lipcu, po raz drugi na przełomie sierpnia i września.

Naturalnie występuje na terenie Ameryki Północnej. W Europie jeżówka jest rośliną dość często hodowaną ze względu na swoje właściwości lecznicze oraz walory ozdobne. Na długo przed odkryciem pozytywnego wpływu jeżówki na nasze zdrowie rdzenne ludy Ameryki Północnej (Czarne Stopy, Czejeni czy Komancze) wykorzystywały ją do leczenia infekcji, ukąszeń węży, drgawek, przy opatrywaniu ran, zwalczaniu gorączki i bólów brzucha.
Efekt immunostymulujący jeżówki jest wywołany przez kilka mechanizmów działania:

Wzmocnienie odporności jeżówką

Do leczniczego działania jeżówki zalicza się:
• silne immunostymulowanie organizmu, zmniejszenie podatności organizmu na infekcje (dzięki synergii działania kwasu kawowego, glikoprotein i alkamidów),
• zwiększenie ilości i aktywności limfocytów oraz interferonu- dzięki czemu organizm lepiej radzi sobie w zwalczaniu patogenów oraz komórek nowotworowych,
• właściwości przeciwbakteryjne- pomaga przy leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, anginy, zapaleniu zatok, trądziku,
• przyśpiesza przemianę materii,
• stymuluje procesy regeneracyjne komórek,
• likwiduje trudno gojące się rany, żylaki i odleżyny,
• zwalcza gronkowce i paciorkowce,
• działanie przeciwgrzybicze, przeciwbólowe i przeciwzapalne.

W przypadku jeżówki leczniczo będzie działał sok (co najmniej 15%) oraz nalewka. Istotnymi czynnikami mającymi wpływ na właściwości immunomodulacyjne tej rośliny są metody ekstrakcji oraz fakt, z której części przygotowano preparat. Ważne: Przyjmowanie jeżówki powyżej 20 dni powinno być skonsultowane z lekarzem.

 

Malina – słodkie wsparcie przy przeziębieniu i grypie

Malina właściwa (Rubus idaeus) to krzew występujący pospolicie w wilgotnych lasach oraz uprawiany w ogrodach. Maliny kwitną w maju i czerwcu. Owoce zbiera się dojrzałe w bezdeszczowe dni i szybko przenosi do suszenia, najlepiej w piecykach. Lepszym surowcem są owoce zebrane z dziko rosnących krzewów. Wysuszone maliny należy przechowywać w szczelnych opakowaniach.

Owoce maliny posiadają w 100 g: 24 mg witaminy C, 130 mg witaminy A, 60 mg witaminy P, 20 ug witaminy B1, 70 ug witaminy B2, 300 ug witaminy PP, 1,21% pektynianu wapnia, 6,21% cukru, 2,02% kwasu jabłkowego. Dodatkowo zawierają także kwas cytrynowy, salicylowy, mrówkowy, sole mineralne (dużo żelaza, fosforu i miedzi), glikozydy antocyjanowe np. cyjanidyna, beta-sterol, alkohole (izo-amylowy, fenyloetylowy).

Wzmocnienie odporności malinami

Do leczniczego działania malin zalicza się:
• wzmocnienie odporności – dzięki dużej zawartości witamin (C, E, A, PP, B1, B2, B3), dodatkowo występujący w owocach kwas elagowy działa przeciwwirusowo,
• działanie przeciwzapalne – hamują rozwój reumatyzmu,
• działanie napotne, przeciwgorączkowe i ściągające,
• przeciwdziałanie cukrzycy i pobudzanie metabolizmu- oprócz obniżania poziomu insuliny potrafią chronić organizm przed stresem oksydacyjnym wywołanym cukrzycą,
• działanie moczopędne,
• oczyszczanie organizm,
• przeciwdziałanie miażdżycy – badania naukowe udowodniły też, że flawonoidy skuteczniej od aspiryny zmniejszają agregację płytek krwi,
• duża ilość związków antyoksydacyjnych i kwasu elagowego sprawia, że działają przeciwnowotworowo.

Najczęściej są stosowane przy przeziębieniach, anginach i grypach przebiegających z podwyższoną temperaturą ciała. W przypadku spadku odporności można pić napar z owoców, syrop bądź nalewkę. Ta druga działa dodatkowo wykrztuśnie i ściągająco.

 

Rokitnik – pierwszy suplement diety dla… koni

Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides) to liściasty i dwupienny krzew, należący do rodziny Rokitnikowatych. W starożytnej Grecji stosowano liście oraz pędy rokitnika jako pożywienie dla zwierząt, szczególnie dla koni, a w efekcie obserwowano przyrost masy ciała oraz lśniącą sierść. Zakres jego występowania jest bardzo rozległy, rośnie niemal w całej Azji i Europie. Owoce można zbierać już od sierpnia, aż do zimy.

Rokitnik zwyczajny jest nie tylko ozdobnym krzewem, ale również rośliną leczniczą, zawierającą wiele cennych składników odżywczych oraz substancji bioaktywnych, wykorzystywanych w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i kosmetycznym. Owoce rokitnika należą do najbardziej odżywczych owoców występujących w przyrodzie, chociaż pod względem organoleptycznym budzą wiele zastrzeżeń ze względu na kwaśny smak i charakterystyczny zapach, co ma negatywny wpływ na ich popularność.

Skład chemiczny owoców rokitnika zwyczajnego zależy od odmiany, warunków klimatycznych, wielkości owoców, ich dojrzałości oraz metody przetwarzania. Sok z owoców rokitnika jest bogaty w kwasy organiczne, kwasy tłuszczowe, flawonoidy, karotenoidy, witaminy oraz składniki mineralne. Owoce rokitnika zwyczajnego są bogatym źródłem witaminy C. W zależności od odmiany ilość tej witaminy waha się między 28 a 201 mg/100 g świeżych owoców.

Inne antyoksydanty, które możemy znaleźć w rokitniku to tokoferole, karotenoidy i flawonoidy. Poziom karotenoidów to około 16-28 mg/100 g świeżych owoców. Związki te nadają owocom charakterystyczny żółtopomarańczowy kolor. W owocach 15-55% wszystkich związków z tej grupy stanowi β-karoten. W mniejszych stężeniach występuje również α- i γ-karoten. W 100 g świeżych owoców znajduje się od 120 do 1000 mg flawonoidów. W miąższu owoców rokitnika znajdują się również nienasycone kwasy tłuszczowe (kwas oleinowy, linolowy, linolenowy, palmitooleinowy).
Rokitnik zwyczajny od dawna jest wykorzystywany w medycynie ludowej do leczenia wielu różnych chorób.

Wzmocnienie odporności rokitnikiem

Do leczniczego działania rokitnika zalicza się:
• działanie przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowe – olejowy wyciąg z owoców rokitnika zwyczajnego stosowany jest w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, wykazując działanie antyseptyczne i immunostymulujące, dodatkowo pomaga w zwalczaniu gorączki,
• działanie przeciwzapalne – łagodzi chorobę reumatoidalną oraz stany zapalne przewodu pokarmowego,
• wzmocnienie odporności – dzięki dużej zawartości witaminy C,
• działanie antyoksydacyjnie – za sprawą witaminy C, E oraz β-karotenu neutralizuje wolne rodniki, jest więc zalecany dla osób po zabiegach radioterapii i chemioterapii,
• właściwości przeciwnowotworowe- odpowiedzialne są za to związki polifenolowe, szczególnie flawonoidy i kwasy fenolowe. Działanie przeciwnowotworowe odbywa się poprzez blokowanie inicjacji procesu nowotworowego oraz hamowanie promocji i progresji komórek nowotworowych,
• działanie przeciwmiażdżycowe – za to odpowiedzialne są głównie flawonoidy,
• wykazywanie korzystnego wpływu na siłę skurczu mięśnia sercowego oraz zachowanie prawidłowego rytmu serca, zapobiega niedokrwieniu mięśnia sercowego, a także hamuje apoptozę kardiomiocytów, może też obniżać ciśnienie krwi.
• ochranianie wątroby.

Przy spadku odporności pomaga spożywanie przetworów z rokitnika (dżemy, soki, marmolady) lub picie herbatki z suszonych owoców.

 

Dereń, anyż, wrotycz

Przy walce z infekcjami oraz wzmacnianiu odporności pomóc mogą także inne, miej popularne zioła.
Dereń jadalny (Cornus mas) to krzew naturalnie występujący na południu Europy i w zachodniej części Azji, w Polsce jest uprawiany. Roślina może owocować nawet przez 150 lat. Owoce derenia dojrzewają pod koniec sierpnia i zawierają duże ilości witaminy C (100-200 mg/100 g). Można je zjadać na surowo, choć są bardzo kwaśne, lub przetworzone. Zawierają kwasy organiczne, witaminy i sole mineralne. Są pomocne przy gorączce, zapaleniu stawów, biegunce a także niestrawności. Dereń ma również działanie antyseptyczne, pomaga zwłaszcza w utrzymaniu higieny jamy ustnej.
W celach leczniczych stosuje się sok z derenia.

Anyż, inaczej biedrzeniec anyż o wdzięcznej łacińskiej nazwie Pimpinella anisium jest znany zarówno w Europie jak i Azji. W Polsce już nie wstępuje w stanie dzikim. Zakwita w lipcu, a owoce przypominające owoce pietruszki, zawiązują się w sierpniu. Mają słodki smak i przyjemny korzenny zapach.

Owoce anyżu stosowane są jako łagodny lek wykrztuśny w chorobach dróg oddechowych (przewlekłe nieżyty oskrzeli i gardła, suchy kaszel, astma), a także w zaburzeniach trawienia, przy zaparciach i problemach z zasypianiem dzięki obecności anetolu, który wpływa także na specyficzny zapach owoców. U karmiących matek pobudza laktację. Ciekawostką może być też informacja, że anyż odstrasza komary.
Można spożywać sproszkowane nasiona anyżu lub przygotować nalewkę z owoców.

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) to popularna bylina, która budzi dość duże kontrowersje. Występuje powszechnie na terenie Europy i Azji. W sierpniu można zbierać koszyczki kwiatowe wrotyczu, które następnie należy wysuszyć.

Wrotycz pospolity zawiera olejki eteryczne, flawonoidy, garbniki, gorycze (β-tujon, izotujon), kwasy organiczne, monoterpenoidy oraz dużą zawartość potasu. Lecznicze działanie przypisuje się głównie obecności β-tujonu, a także laktonom seskwiterpenowym. Św. Hildegarda zalecała stosowanie wrotyczu przy katarze. W medycynie ludowej służy także do walki z pasożytami. Dr Różański wskazywał również na wzmacnianie odporności organizmu na zakażenia, działanie antywirusowe i antybakteryjne, a także wspomagające organizm w walce z chorobami autoimmunologicznymi i nowotworowymi.

Obecnie surowiec, jak i jego przetwory straciły znaczenie w lecznictwie. Od kiedy odkryto, że tujon zawarty we wrotyczu posiada strukturę zbliżoną do kanabinoli zawartych w konopiach i wpływa negatywnie na nasz układ nerwowy, roślinę tę uznano za trującą i zaprzestano jej wewnętrznego stosowania, wg rozporządzenia (WE) NR 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r.

Wrotycz pospolity nie może znajdować się w mieszankach ziołowych przeznaczonych do stosowania wewnętrznego, w preparatach farmakologicznych jego ilość musi być jasno określona, a skład wyszczególniony na opakowaniu. Nie ma natomiast zakazu sprzedaży ziela wrotyczu pospolitego dla zastosowania zewnętrznego. Dlatego można go jedynie spotkać w mieszankach ziołowych, stosowanych zewnętrznie przeciw wszom i świerzbowcom.

 

W tabeli zamieszczamy podsumowanie pozytywnego działania sierpniowych ziół:

Bibliografia
Baj T.; Immunologiczne właściwości jeżówki purpurowej; Herbarium, 41, 19, 2020.
Bośko P., Biel W.; Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego (Hippophaë rhamnoides L.); Postępy Fitoterapii, 2017, 18(1).
Bulik M.; Zioła na odporność- 9 najskuteczniejszych…; mojebieszczady.com; dostęp: 18.08.2020.
Karczmarczuk R.; Jarząb, jarzębina i jarzębiak; Wszechświat, 112, 7-9, 2011.
Kuźnicka B., Dziak M.; Zioła i ich stosowanie; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich; Warszawa, 1987.
Malinowska P., Olas B.; Rokitnik – roślina wartościowa dla zdrowia; Kosmos, 2016, 65, 2(311).
Pawlik K.; Jarzębina – owoc jarzębiny. Właściwości i zastosowanie; recepta.pl; dostęp: 18.08.2020.
Piłat B., Zadernowski R.; Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) w profilaktyce nowotworowej; Postępy Fitoterapii, 2019; 20(2).
Urbaniak S., Kaźmierczak- Barańska J., Karwowski B. T.; Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) jako skarbnica witaminy C; Postępy Biochemii; 2019, 65(3).
Zapała Ł., Lasek W.; Naturalne immunostymulatory egzogenne; Praca własna Akademii Medycznej w Warszawie nr 1M19/W2/07.
https://sekrety-zdrowia.org/jarzebina/ dostęp: 18.08.2020.
http://www.gramzdrowia.pl/dr-henry-rozanski/herbs/malina-wlasciwa-rubus-idaeus-rosaceae.html dostęp: 18.08.2020.
https://www.medianauka.pl/deren-jadalny dostęp: 19.08.2020.
https://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/biedrzeniec-anyz–uprawa-wlasciwosci-i-zastosowanie-id1383,g1.html dostęp: 19.08.2020.
https://www.ekologia.pl/kobieta/zdrowie/wrotycz-pospolity-wlasciwosci-dzialanie-i-zastosowanie-wrotycza-pospolitego,24091.html dostęp: 19.08.2020.
https://ktociewyleczy.pl/wiedza/leczenie/ziola-i-superfoods/9012-maliny-polski-superfood-dlaczego-warto-je-jesc dostęp: 19.08.2020

 

Tagi: anyż, dereń, jarzębina, jeżówka, malina, rokitnik, wrotycz