Osteopatia wisceralna – czy mówi Ci coś związek tych dwóch słów? O osteopatii, jej koncepcji, modelach i możliwościach trochę już sobie powiedzieliśmy w poprzednich wpisach. Czas przyjrzeć się teraz bardziej aspektowi wisceralnemu osteopatii, a więc części zajmującej się odruchową pracą z narządami wewnętrznymi. Trochę już sobie mówiliśmy o terapii wisceralnej a mianowicie o przeponie i nerwie przeponowym czy ostatnimi czasy o możliwościach diagnostyczno-prognostyczno-terapeutycznych odruchów Chapman’a czy stref Head’a. Czas zatem zajrzeć jeszcze głębiej.

 

Osteopatia, osteopatia wisceralna i jej krytyka

Osteopatia jest uznaną przez Światową Organizację Zdrowia gałęzią medycyny. Osteopatia wisceralna jest natomiast elementem szkolenia w tym kierunku. Wciąż jednak niektóre środowiska po macoszemu traktują tę dziedzinę, nie traktując jej jako opartą na dowodach naukowych. Główne zarzuty względem badań na temat skuteczności terapii wisceralnej to najczęściej mała grupa badana, brak reprezentatywności grupy, brak dostatecznej randomizacji, niedociągnięcia w metodologii przeprowadzonego badania oraz zastrzeżenia co do rzetelności, a więc powtarzalności pomiarów w badaniach palpacyjnych.

Jeżeli chodzi o homogeniczność (jednorodność) grupy również jest ciężko, ponieważ nie ma jednej konkretnej grupy pacjentów poddawanej terapii osteopatycznej. Jeżeli natomiast chodzi o powtarzalność znalezisk w badaniu palpacyjnym, to każde badanie jest obarczone pewnym błędem i jego wynik zależy od doświadczenia terapeuty. Po prostu każdy terapeuta będzie mógł znaleźć określoną strukturę w trochę inny sposób.

Wydaje się, że osteopatyczne, holistyczne podejście do pacjenta i jego dolegliwości „nie pomaga” pod kątem prowadzenia badań na temat skuteczności metody. Istnieje cała masa technik osteopatycznych spośród których czasem jest ciężko wybrać tą jedną jedyną lub stworzyć uniwersalny protokół pracy z danym zaburzeniem.

Koncepcja osteopatycznej pracy z pacjentem opartej na 5 modelach (biomechaniczno-posturalny, krążeniowo-oddechowy, neurologiczny, metaboliczno-energetyczny oraz bio-psycho-społeczny) skupia się na kompleksowym podejściu do problemów pacjenta, zamiast poświęcania uwagi temu czy odpowiednie techniki manualne są statystycznie skuteczne. Jest to bardzo ważne, bo w ten sposób oddziałujemy na pacjenta, ale bez wzięcia pod uwagę wszystkich komponentów wpływających na jego zdrowie. Dana technika może nie okazać się w 100% skuteczna, ponieważ nie oddziałuje na przyczynę dolegliwości.

Należy też pamiętać, że każdy pacjent, jego budowa, historia choroby, stopień pobudzenia i pobudliwości układu nerwowego są inne. Przez to dobór technik musi być mocno zindywidualizowany.

Osteopatia wisceralna – bezpieczeństwo w terapii

Jak w przypadku każdej terapii (nie tylko manualnej) ważny jest aspekt bezpieczeństwa pacjenta. Ważne, żeby już przy zbieraniu wywiadu z pacjentem wykluczyć wszelkie bezwzględne i względne przeciwwskazania do terapii. Są to przykładowo: zaburzenia krzepnięcia krwi, przerwanie ciągłości tkanek, lokalny proces zapalny w fazie ostrej (m.in. ostre zapalenie wyrostka robaczkowego) czy podejrzenie tętniaka aorty. Jeżeli chodzi o tętniaka aorty to zalecanym narzędziem przesiewowym (zalecanym u osób powyżej 65 r.ż.) jest USG jamy brzusznej. W praktyce osteopatycznej testem bezpieczeństwa mogącym pomóc w lokalizacji dużych tętniaków aorty, jest badanie palpacyjne. Palpacja jest wykonywana przez powłoki brzuszne, w rzucie aorty (lekko w lewą stronę od linii pośrodkowej), od wyrostka mieczykowatego w stronę pępka i dalej, za rozdwojeniem aorty, na tętnice biodrowe. W przypadku dużych tętniaków możemy być w stanie wyczuć zmiany tkankowe w okolicy patologii, zmiany w tętnie w obrębie naczynia oraz dużą pulsującą masę w obrębie jamy brzusznej. W takim wypadku należy niezwłocznie skierować pacjenta na dalszą diagnostykę.

 

Osteopatia wisceralna – główne założenia terapii

W historii osteopatii można znaleźć wzmianki, że już jej twórca Andrew T. Still stosował elementy pracy z trzewiami. Tak naprawdę rozwój koncepcji wisceralnej przypada na lata 80’ XX wieku. Publikacje francuskich osteopatów Jacquesa Weischenck’a, a następnie Jean-Pierre’a Barral’a i Pierre’a Mercier’a, jako pierwsze, w tak uważnym podejściu, traktowały o mobilności trzewi oraz jej wpływie na dolegliwości pacjentów. Dysfunkcja somatyczna w ujęciu wisceralnym została zdefiniowana jako „zmieniona lub ograniczona mobilność lub motylność układu trzewnego i związanym z nich elementów powięziowych, neurologicznych, naczyniowych, szkieletowych i limfatycznych”. Motylność jest to specyficzny ruch wewnątrzpochodny, który jest odzwierciedleniem rozwoju embriologicznego określonej struktury i jej rotacji względem hipotetycznej osi.

Osteopatia wisceralna – przyczyny ograniczenia ruchomości narządów

Jedną z przyczyn ograniczenia ruchomości narządów wewnętrznych mogą być napięcia występujące wewnątrz jam ciała. Napięcia w obrębie jam ciała (m.in. zaburzenie równowagi ciśnień pomiędzy poszczególnymi jamami, zaburzenia napięcia mięśniowego) poprzez wpływ na ruchomość trzewi, mogą ujemnie wpływać na funkcję tych narądów oraz krążenie płynów ustrojowych. Analogicznie restrykcja w obrębie narządu (m.in. blizny, zrosty pooperacyjne bądź pozapalne) może, poprzez system więzadeł mocujących, wpływać na napięcia układu mięśniowo-szkieletowego danej okolicy. Otrzewna, jak również same zrosty w jej obrębie, zawierające włókna nerwowe, mogą być źródłem podrażnienia nocyceptorów a co za tym idzie bólu.

Osteopatia wisceralna – skutki zaburzenia mobilności trzewi

Przykładowe skutki zaburzenia mobilności trzewi to:

• w obrębie jelita cienkiego – wzdęcia i rozlane bóle brzucha
• w obrębie okrężnicy wstępującej – najczęściej biegunka, stan zapalny, bolesne punkty uciskowe jamy brzusznej
• w obrębie okrężnicy zstępującej – głównie zaparcia, stan zapalny
• w obrębie żołądka – głównie stan zapalny, przepuklina rozworu przełykowego, uczucie pełności po posiłku, nudności
• w obrębie dwunastnicy – uczucie zgagi, bóle po posiłku

Odruch trzewno-somatyczny (wiscero-somatyczny) i sensytyzacja ośrodkowa

W poprzednim wpisie o wpływie trzewi na skórę mówiliśmy że jednym z potencjalnych zjawisk odpowiedzialnych za ten fenomen jest odruch trzewno-skórny. Analogicznie istnieją również inne odruchy, w tym interesujące nas trzewno-somatyczny i somato-trzewny. W podejściu bazującym na tych odruchach ważna jest praca z tzw. segmentem facylitowanym (torowanym) kręgosłupa. Jest to poziom kręgosłupa, na którym dochodzi do przeczulicy i nadaktywności odpowiadających neuronów, zbierających bodźce z i wysyłających informację do narządów, zaburzonej impulsacji autonomicznej oraz zmian tkankowych w jego sąsiedztwie.

Do najczęstszych zmian tkankowych w badaniu palpacyjnym możemy zaliczyć: podwyższoną temperaturę i potliwość, zmianę jakości tkanek (głównie w obszarze tkanki podskórnej) na bardziej ciastowatą, ograniczenie ruchomości sąsiednich segmentów kręgosłupa oraz występowanie odruchów Chapmana.

Uwalnianie czynników prozapalnych w tkankach obwodowych (przy uszkodzeniu lub stanie zapalnym, np. zapalenie narządu wewnętrznego) powoduje obwodową sensytyzację receptorów nocyceptywnych. Oznacza to tyle, że normalnie nocyceptory są pobudzane przez bodźce szkodzące a w zmienionych warunkach również przez bodźce wcześniej nieszkodliwe, do których zaliczamy m.in. ucisk.

Ciągłe zbieranie informacji nocyceptywnej z obwodu i przetwarzanie jej jako ból w ośrodkowym układzie nerwowym, może powodować uwrażliwienie i obniżenie progu pobudliwości neuronów rdzenia kręgowego. Mówimy wtedy o sensytyzacji ośrodkowej.

Sensytyzacja ośrodkowa

Sensytyzacja ośrodkowa, wywołana odruchem trzewno-somatycznym, z modulacją aktywności układu współczulnego, może manifestować się jako:

• zmiana struktury tkanki i skłonność do tworzenia się obrzęków miejscowych, ze względu na zaburzoną wazomotorykę
• napięcie, odpowiadających danemu segmentowi, grup mięśniowych, powodująca ograniczenie jego ruchomości
• wrażliwość na dotyk w obrębie danej tkanki

Zatem dysfunkcja narządów wewnętrznych, na drodze odruchu trzewno-somatycznego, może powodować dysfunkcję somatyczną przynależnego segmentu, z którego dany narząd jest unerwiony. Również poprzez współzależność z otrzewną ścienną mogą powodować sensytyzację ośrodkową. Przykładowo zapalenie narządu, wpływające na otrzewną ścienną, może na tyle uwrażliwić otrzewną, że zacznie reagować na normalne bodźce mechaniczne, termiczne lub chemiczne jak na coś szkodliwego.

Unerwienie autonomiczne (współczulne/przywspółczulne) wybranych narządów:

• Serce i płuca (th1-Th6/n. błędny)
• Jelito cienkie i okrężnica wstępująca (Th10-Th11/n. błędny)
• Okrężnica zstępująca, esica, od bytnica (Th12-L2/n. trzewny (S2-S4))
• Nerki (Th10-Th11/n.błędny)
• Pęcherz moczowy (Th12-L2/n. trzewny (S2-S4))

Jednym z głównych celów terapii osteopatycznej będzie obniżenie aktywności układu współczulnego, a co za tym idzie odwrażliwienie ośrodkowego układu nerwowego na bodźce w obrębie trzewno-somatycznego łuku odruchowego.

Mobilizacja trzewi

Płaszczyznę oddziaływań manipulacji trzewnych stanowią w dużej mierze połączenia więzadłowo-powięziowe narządów, a także powierzchnie ślizgu występujące pomiędzy narządami. Według Barral’a i Mercier’a połączenia te funkcjonalnie przypominają połączenia stawowe. Z tą różnicą, że nie są wprawiane w uch za pomocą siły mięśni. Nie można tego tak jednoznacznie określić, ponieważ oddechowa praca przepony jest głównym motorem napędowym mobilności wszystkich trzewi. Również wpływ postawy, napięcia w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego oraz stosunek trzewi do jam ciała w których się znajdują, będzie wpływała na mobilność narządów wewnętrznych. Zmieniona elastyczność więzadeł, będących połączeniem narządów między sobą oraz ze ścianami jam ciała, może negatywnie wpływać na struktury nerwowo-naczyniowe w nich przebiegające, a tym samym upośledzać funkcjonowanie organów.

 

Osteopatia wisceralna – po wstępie pora na następne kroki

W kolejnym wpisie przyjrzymy się już praktycznej stronie osteopatii wisceralnej a więc przykładowym technikom. Zobaczymy jak wygląda skuteczność tej terapii w konkretnych jednostkach chorobowych, w ujęciu badań naukowych. Więc koniec z teoretyzowaniem – czas na praktykę! Do zobaczenia wkrótce.

 

Bibliografia:

1. Guillaud A., Nelly Darbois N., Monvoisin R., Nicolas Pinsault N. Reliability of diagnosis and clinical efficacy of visceral osteopathy: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine (2018) 18:65, DOI 10.1186/s12906-018-2098-8
2. Liem T, Dobler TK, Puylaert M. Przewodnik po osteopatii wisceralnej. Tom 1. MedPharm Polska. 2017

 

 

 

Tagi: osteopatia, osteopatia wisceralna