Październik to czas na ostatnie przygotowania do zimy, a także ostatnie chwile, by wpłynąć pozytywnie na wzmocnienie odporności przed sezonem infekcyjnym. Mimo, iż większość dni w tym miesiącu jest deszczowych i często chłodnych, a z drzew bardzo intensywnie spadają liście to październik w dalszym ciągu obdarza nas drogocennymi skarbami, m.in. owocami berberysu i pigwy, korzeniem jeżówki oraz liściem mącznicy.

 

Berberys – „polska cytryna”

Berberys zwyczajny  (Berberis vulgaris) to krzew pokryty cierniami. Jego kwiaty mają barwę ciemnożółtą, zebrane są w grona i wydzielają silny zapach. Owocami berberysu są jaskrawoczerwone jagody o podłużnym kształcie.

Owoce zbieramy na przełomie września i października, tuż przed pełnym dojrzewaniem (dojrzałe jagody tracą swoje cenne właściwości oraz ciemnieją przy suszeniu). Nie należy zbierać owoców z szypułkami. Suszenie może odbywać się w podwyższonej temperaturze lub na słońcu, w miejscu przewiewnym. Wysuszony owoc powinien mieć barwę naturalną- ciemnoczerwoną, poczerniałe owoce należy odrzucić. Przechowujemy je w szczelnych pudełkach i w suchych miejscach, gdyż łatwo wilgotnieją.

W stanie dzikim berberys występuje w Europie, na północy Afryki i w zachodnich częściach Azji, a także na terenie Stanów Zjednoczonych i Kanady. Znaczna część dziko rosnącego berberysu została wytępiona przez rolników, ponieważ krzew ten jest żywicielem pośrednim rdzy źdźbłowej – grzybiczej choroby zbóż, która powoduje znaczne straty w uprawach. Jest także rośliną ozdobną, dzięki swojej podatności na kształtowanie tworzy naturalne żywopłoty

Propagatorką berberysu w lecznictwie była św. Hildegarda. W XVII berberys zaczął się rozpowszechniać w Anglii jako lek przeciw dolegliwościom wątrobowym. Po owoce berberysu sięgała równie chętnie polska szlachta i robiła nalewki – nie tylko smaczne, ale też skutecznie zwalczające gorączkę, a Czesi do dziś wykorzystują je do produkcji wina pomagającego na ból głowy. W owocach występuje głównie witamina C (80 mg/100 g), przez co są bardzo kwaśne, dlatego też nazywa się go „polską cytryną”.

Ponadto, w owocach berberysu występuje zespół bioaktywnych składników wspomagających działanie kwasu askorbinowego, określanych wspólnym terminem: witaminy P. W zespole tym wyróżnia się kilkanaście związków polifenolowych (antocyjanów i flawonoidów, m.in. rutozydu) oraz beta-karoten, czyli prowitaminę A, wspomagającą procesy widzenia oraz pomocną w schorzeniach dermatologicznych. Czerwoną barwę jagód zapewniają związki antocyjanowe i luteina, które, wraz z witaminą A, wspomagają funkcjonowanie narządu wzroku

Berberys na wzmocnienie odporności

Lecznicze działanie berberysu:

• wzmocnienie odporności dzięki dużej ilości łatwo przyswajalnej witaminy C, której towarzyszy witamina P;
• skrócenie czasu trwania przeziębienia;
• działanie lekko przeciwgorączkowe;
• zwiększanie przepuszczalności i elastyczności naczyń krwionośnych – przy problemach z żylakami i wybroczynami pod skórą;
• działanie moczopędne – wspomaga usuwanie toksyn z organizmu;
• zmniejszenie krwawienia dziąseł;
• wspomaganie pracy układu trawiennego – pomocny podczas nudności, uczucia przepełnienia w żołądku, braku łaknienia, zapaleniu wątroby, kamicy żółciowej (działa łagodnie żółciopędnie);
• wspomaganie narządu wzroku – dzięki obecności prowitaminy A i luteiny;
• działanie przeciwzapalne i ściągające w leczeniu schorzeń dermatologicznych.

Suszone owoce berberysu można przygotować w formie naparu, który pomoże uzupełnić braki witaminy C. Można je także dodawać do innych herbat (zielonej, czarnej). Przy przeziębieniu można spożywać przetwory takie jak soki, dżemy, powidła czy przeciery. Lecznicze działanie ma również nalewka. Ważne: przetwory z berberysu u małych dzieci mogą wywołać nudności, nie są również wskazane dla kobiet w ciąży.

 

Korzeń jeżówki – pierwsza pomoc w przypadku infekcji

Jeżówka została już dokładnie scharakteryzowana w pierwszej części tej serii artykułów przy opisie leczniczych właściwości jej ziela. Teraz skupimy się na korzeniu. Zbiór korzeni można przeprowadzić w 3 lub 4 roku uprawy, zbiory są jednocześnie likwidacją plantacji. Korzenie należy podzielić na mniejsze kawałki i wysuszyć  w temperaturze nie wyższej niż 50ᵒC.

Korzeń jeżówki zawiera glikozyd fenolowy, kwas chlorogenowy, izo-chlorogenowy i kawowy, inulinę (ok. 4-6%), cynarynę, glikoproteiny, olejek eteryczny (do 0,2%), seskwiterpeny, poliacetyleny, alkaloidy pirolizydynowe, a także związki aminowe.

Korzeń jeżówki na wzmocnienie odporności

Lecznicze działanie korzenia jeżówki:

• wzmocnienie odporności organizmu;
• działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe;
• przyspieszanie leczenia infekcji górnych dróg oddechowych (w tym wypadku korzeń działa skuteczniej niż ziele);
• wspomaganie leczenia trądziku, opryszczki, łuszczycy i zainfekowanych urazów.

Z korzenia jeżówki można przygotować napar oraz nalewkę. Napar będzie działał korzystnie na układ krążenia. Pobudzi także pocenie się, co pomoże w obniżeniu gorączki. Jednocześnie wzmocni naszą obronę przed infekcją, która spowodowała pojawienie się gorączki.

 

Mącznica – wybawienie dla dróg moczowych

Mącznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi) to krzewinka z rodziny wrzosowatych dorastająca do 60 cm. Występuje na torfowiskach w Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce roślina spotykana często na północy, rzadziej na południu. Kwitnie w okresie od końca maja do sierpnia. Kwiaty są różowe lub białe, zebrane w zwisające grona, a owoc to czerwona, błyszcząca i jadalna jagoda o kwaśnym smaku.

Liść mącznicy zawiera glikozydy fenolowe uwalniające związki bakteriobójcze oraz kwasy organiczne. Przez to mącznica lekarska stosowana jest głównie przy zapaleniach dróg moczowych, kamicy nerkowej oraz moczeniach nocnych. Aby uzyskać odpowiednie działanie tego zioła, należy unikać mięsa, cukru, żurawiny i innych produktów, które obniżają pH w organizmie, ograniczając rozkład arbutyny – odpowiedzialnej za moczopędne działanie. Ponadto mącznica może działać bakteriobójczo, niszcząc bakterie odpowiedzialne za infekcje układu moczowego (bakterie uropatogenne).

Dodatkowo, mącznica spełnia także ważną rolę w dermatologii, zwłaszcza przy produkcji środków stosowanych przy przebarwieniach i stanach zapalnych skóry.

Ziele mącznicy na wzmocnienie odporności

Lecznicze działanie ziela mącznicy:

• działanie moczopędne;
• zapobieganie powstawaniu zakrzepów;
• działanie antyoksydacyjne;
• działanie bakteriobójcze na bakterie uropatogenne.

Z ziela mącznicy można przygotowywać napary lub herbaty, a także nalewkę. Ważne:  Nie powinno się stosować mącznicy dłużej niż 1 tydzień bez nadzoru lekarza. Nie powinna być przyjmowana przez dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, a także osoby z niewydolnością nerek. Skutki uboczne mogą obejmować także wymioty, zaparcia, tzw. „szum w uszach” i problemy z żołądkiem.

 

Pigwa

Pigwa pospolita (Cydonia oblonga) to drzewo owocowe lub krzew z rodziny różowatych, dorastający do 5 m. To jedno z najstarszych drzew owocowych, które w naturze występuje w Azji Środkowej i Mniejszej, często jest także uprawiane w naszym kraju. Kwitnie w okresie od maja do czerwca. Owoce, które kształtem przypominają niewielkie jabłka, zbiera się w październiku, są bardzo aromatyczne. Surowe mają cierpki i bardzo kwaśny smak. Po pierwszych przymrozkach ich smak  staje się delikatniejszy.

W owocach pigwy znajdziemy magnez, wapń, fosfor, miedź, żelazo i siarkę, a także witaminy A, C (30 mg/100 g) oraz sporo witamin z grupy B. Poza naturalnie występującymi cukrami, w pigwie znajdują się flawonoidy, garbniki, antocyjany, karotenoidy. Ma ona najwyższą zawartość pektyn spośród wszystkich owoców, a to one wiążą metale ciężkie i pomagają usuwać je z organizmu. Dzięki garbnikom i śluzom zawartym w owocach pigwa działa przeciwzapalnie. Jest także stosowana na ból gardła oraz kaszel.

Owoc pigwy na wzmocnienie odporności

Lecznicze działanie pigwy:

• wzmocnienie odporności dzięki dużej zawartości witaminy C;
• działanie przeciwzapalne;
• wspomaganie organizmu w walce z przeziębieniem i grypą;
• łagodzenie kaszlu i bólu gardła;
• oczyszczanie przewodu pokarmowego;
• obniżanie poziomu cukru we krwi;
• regulowanie poziom cholesterolu i wspomaganie regeneracji wątroby.

Podczas obróbki termicznej owoce tracą część swoich właściwości. Dobrym sposobem jest wyciskanie soku ze świeżych owoców i mrożenie go w niewielkich porcjach lub pasteryzowanie. Dzięki temu w okresie przeziębień można wykorzystać sok i zmieszać go z herbatą. Z owoców pigwy pospolitej wytwarza się kompoty, galaretki, marmolady i nalewki.

 

W tabeli zamieszczamy podsumowanie pozytywnego działania październikowych ziół:

Zobacz też:

Wczesnojesienne zioła na wzmocnienie odporności cz. 1

Wczesnojesienne zioła na wzmocnienie odporności cz. 2

 

Bibliografia

Michalak Ż.; Mącznica lekarska – jakie ma właściwości i zastosowanie, jak ją dawkować?; Zielnik – żywność i medycyna ekologiczna, 2020.

Rudzka J.; Berberys – uprawa, właściwości; Weranda.

Wojciechowska I.; Berberys pospolity – roślina ozdobna i lecznicza; Kosmos, 2017, 66(3).

https://www.mojebieszczady.com/ziola-na-odpornosc-9-najskuteczniejszych/

https://www.lubziolek.pl/pl/p/JEZOWKA-Korzen/95

https://www.ekologia.pl/wiedza/ziola/jezowka-purpurowa-ziele-korzen

https://ulicaekologiczna.pl/kuchnia/jedzenie-ktore-leczy-cz-45-pigwa

 

Tagi: berberys, jeżówka, mącznica, pigwa, wzmocnienie odporności