Tradycyjna Medycyna Chińska (TCM) oferuje nam liczne wskazówki dotyczące wzmacniania odporności, a także jej utrzymywana. Wg TCM za odporność organizmu odpowiada energia obronna Wei Qi. Sama Qi to nic innego jak energia życiowa zasilająca nasz organizm. Wei Qi rozprowadzana jest przez Nerki, Śledzionę, Jelita i Płuca. Funkcjonowanie tych organów, które mają fundamentalne znaczenie dla wysokiego poziomu odporności, można łatwo wspierać, ale równie łatwo można przyczynić się do zaburzenia ich działania, czego efektem będzie łatwiejsza zapadalność na choroby. W tym celu Medycyna Chińska rekomenduje stosowanie konkretnych pokarmów, ziół oraz przypraw.
W pierwszej części tej serii artykułów omówione zostaną zioła, które Medycyna Chińska zaleca na wzmocnienie odporności.
Rumianek – król od żołądka
To jednoroczna roślina z rodziny astrowatych powszechnie spotykana w Europie, Azji oraz Ameryce Północnej. Dziko występuje na polach, łąkach i przydrożach Jest także często uprawiana ze względu na swoje właściwości lecznicze.
Surowiec zielarski stanowi kwiat rumianku. W jego składzie możemy znaleźć olejek eteryczny (0,3% – 1,2%), zawierający: chamazulen, α-bisabolol, spiroeter, flawonoidy, związki kumarynowe, śluz, cholinę, witaminę C i sole mineralne.
Medycyna Chińska określa rumianek królem od żołądka, gdyż pomaga w przypadku jego wrzodów oraz zapalenia błony śluzowej. Pomocny będzie także w przypadku zapalenia dwunastnicy. Co więcej łagodzi ból głowy i zębów, a także pomaga w problemach z bezsennością. Jest zalecany dla kobiet w okresie menopauzy, przy problemach z oczami i problemach skórnych.
Rumianek wykazuje właściwości przeciwzapalne, rozkurczowe, napotne, przeciwalergiczne, bakterio- i grzybobójcze. Pomaga w trudno gojących się stanach zapalnych błon śluzowych i skóry, w ranach, oparzeniach, owrzodzeniach, stanach skurczowych mięśni gładkich (przewodu pokarmowego i dróg rodnych), alergiach skórnych, w pielęgnacji skóry wrażliwej, w stanach wyczerpania i zdenerwowania.
Jak stosować rumianek na wzmocnienie odporności?
Rumianek wg TCM jest ziołem o ostrym i gorzkim smaku oraz działaniu napotnym dlatego zapewnia ochronę przed stanami związanymi z obecnością śluzu (np. przeziębienie).
Najbardziej popularny jest napar z rumianku, aby go przygotować wystarczy zalać łyżeczkę kwiatów szklanką wrzącej wody i zostawić pod przykryciem na 15 minut. Pić 2-3 razy dziennie. Należy jednak pamiętać, że napar z rumianku będzie działał ochładzająco i osuszająco na nasz organizm. Z tego powodu Medycyna Chińska zaleca to zioło przy „nadmiarze”. „Nadmiar” może objawiać się nadwagą, chorobami serca czy udarem mózgu.
W celu oczyszczenia wątroby i pęcherzyka żółciowego Medycyna Chińska zaleca picie 2 filiżanek naparu z rumianku przez dłuższy okres czasu.
Mięta pieprzowa – aromatyczna pomoc na objawy „gorąca”
Mięta pieprzowa zaliczana jest do roślin jasnotowatych. Pochodzi z Anglii. Powstała jako krzyżówka mięty długolistnej, nadwodnej i okrągłolistnej. Obecnie jest uprawiana w wielu rejonach świata ‒ w Europie, Ameryce Północnej, Azji i Afryce. Do Polski mięta pieprzowa przywędrowała po pierwszej wojnie światowej.
Surowiec zielarski stanowi ziele rośliny, które charakteryzuje się orzeźwiającym smakiem i aromatem. Cechę tą zawdzięcza głównie obecności olejków eterycznych, które zawierają do 80% mentolu i 20% mentonu. Mięta pieprzowa zawiera także garbniki, flawonoidy, gorycze, fenolokwasy, witaminy A i C, żelazo, potas, wapń, magnez, fosfor, mangan, miedź i molibden.
Zarówno liście jak i olejek pomagają na dolegliwości związane z trawieniem. Napar działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dlatego przynosi ulgę przy bólach brzucha, zaparciach, biegunkach, kolkach i wzdęciach. Zioło to pomaga także przy zaburzeniach wydzielania soków trawiennych, żółci oraz w syndromie drażliwego jelita. Dzięki temu ułatwia trawienie i przyswajanie pokarmów.
Co ciekawe, mentol, który występuje w olejku miętowym działa bakteriobójczo oraz zmniejsza aktywność enzymów wątroby, przyczyniając się do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi. Dodatkowo pomaga na bezsenność, koi nerwy i redukuje napięciowy ból głowy.
Jak stosować miętę pieprzową na wzmocnienie odporności?
Według Medycyny Chińskiej mięta pieprzowa jest ostra w smaku oraz ma działanie ochładzające, jest szczególnie polecana osobom z objawami „gorąca” (wzdęcia, uczucie napięcia w klatce piersiowej, rozdrażnienie, melancholia, depresja, zmienność nastroju, uczucie ciała obcego w gardle, uczucie gorąca, czerwona twarz, pragnienie, skłonność do wybuchu gniewu, napięcie przedmiesiączkowe, nieregularne lub obfite miesiączkowanie, ból i obrzęk piersi przed miesiączką).
Jako środek rozkurczający w zaburzeniach trawienia poleca się napar z 1-3 g liści mięty (2 filiżanki na dobę) lub krople miętowe (5-15 g). Cenne związki polifenolowe z liści mięty dobrze rozpuszczają się w wodzie. Jedna filiżanka herbaty miętowej zaparzonej w gorącej wodzie dostarczy ok. 182 mg polifenoli, w tym dużo kwasu rozmarynowego.
Dodatkowo olejek miętowy pomoże przy artretyzmie i przyniesie ulgę przy katarze.
Dzika róża – róża bogini miłości
Dzika róża znana jest od czasów starożytnych. W Egipcie róże poświęcone były Izydzie, czyli bogini płodności. Z kolei w Grecji były symbolem Afrodyty – bogini miłości. W ziołolecznictwie dzika róża pojawiła się już w III w. p.n.e., w czasach Hipokratesa. Ze względu na powszechne przekonanie, że leczy pogryzienie przez wściekłego psa, rzymski historyk Pilniusz, nazywał ją w późniejszym okresie „psią różą”.
Surowiec zielarski stanowią głownie owoce róży (choć wykorzystywane są także kwiaty). Są one bogatym źródłem witaminy C (840-3500 mg/100 g), karotenoidów, flawonoidów, garbników oraz witamin B1, B2, PP i K. Wśród makroelementów możemy wymienić potas, fosfor, magnez, wapno, a wśród mikroelementów żelazo, mangan, cynk oraz miedź.
Dzika róża działa moczopędnie, przeczyszczająco, żółciopędnie oraz ogólnie wzmacniająco. Polecana jest także przy bezsenności i nerwowości. Dzięki dużej zawartości witaminy C wzmacnia odporność, zapobiega przeziębieniom oraz skraca czas trwania choroby. Poprawia pracę serca i łagodnie obniża ciśnienie krwi, działa antyoksydacyjnie i zmniejsza ból stawów.
Jak stosować dziką różę na wzmocnienie odporności?
Medycyna Chińska zalicza owoc dzikiej róży do smaku kwaśnego. Smak kwaśny ma działanie ściągające, produkty o takim smaku przyczyniają się do zachowania płynów w organizmie. Należy przy tym także pamiętać, iż smak kwaśny jest zabroniony przy każdej formie stagnacji (uczuciu sytości i pełności, stwardnieniu rozsianym, zaniku mięśni, zapaleniu żołądka). Zaznaczyć także warto, iż kwaśne pożywienie wprowadza nas w stan harmonii z jesienią i przygotowania na chłodniejsze dni.
Co więcej Medycyna Chińska zaleca owoc dzikiej róży w celu odnowy serca i naczyń krwionośnych, głównie by usunąć złogi tłuszczowe i cholesterolowe.
Z suszonych owoców można przygotować napar, który dobrze będzie smakować z sokiem malinowym, a także odwar lub nalewkę mającą działanie wzmacniające. Dodatkowo z owoców dzikiej róży można robić wina, likiery, dżemy, powidła marmolady, a także soki.
Żeń-szeń – dar od boga gór
Żeń-szeń to krótka, wolno rosnąca bylina z mięsistymi korzeniami. Według legendy został on podarowany ludzkości przez boga gór i księżycowych nocy, który zamknął w jego korzeniu duszę człowieka. Z tego powodu korzeń żeń-szenia ma taki specyficzny kształt (chińskie ren-shen – “korzeń-człowiek”).
Żeń-szeń zawiera całe mnóstwo związków biologicznie aktywnych. Samych ginsenozydów odkryto już ponad 80 rodzajów. Do tego fitosterole, polisacharydy, kwasy organiczne, olejek eteryczny, aminokwasy, makro- i mikroelementy, witaminy.
Żeń-szeń posiada również saponiny, którym przypisywane są właściwości adiuwancyjne (nasilające odpowiedź immunologiczną na antygen). Wykazano, że ekstrakt z żeń-szenia powodował nasilenie proliferacji limfocytów T, stymulację makrofagów do produkcji szeregu cytokin nasilenie aktywności fagocytarnej makrofagów i neutrofili oraz aktywację komórek NK. Wykazano ponadto, że saponiny stymulują odpowiedź swoistą przeciwko podanemu równocześnie antygenowi.
Żeń-szeń działa wielokierunkowo na cały organizm. Wywiera korzystny wpływ na mózg i poprawę możliwości poznawczych, w tym pamięci i zdolności do sprawności umysłowej. Korzystnie oddziałuje na pracę serca, obniża poziom cholesterolu, wzmacnia układ odpornościowy oraz poprawia nastrój i odporność na stres. Dodatkowo normalizuje gospodarkę hormonalną, zwłaszcza w zakresie testosteronu i estrogenów.
Jak stosować żeń-szeń na wzmocnienie odporności?
Według Medycyny Chińskiej żeń-szeń przede wszystkim stymuluje układ odpornościowy. Jest słodki i lekko gorzki w smaku, ciepły z natury, działa na płuca i śledzionę. Jest idealny dla osób, które cierpią z powodu zmęczenia ciała, różnych słabych funkcji organizmu, zmniejszonego apetytu i słabej pamięci, płytkiego, krótkiego oddechu oraz zimnych kończyn. Skutecznie działa w przypadku przewlekłych biegunek, duszności, świszczącego oddechu, obfitego pocenia się, bezsenności, uspokaja. Ma także działanie przeciwnowotworowe. Co więcej żeń-szeń ma zdolność leczenia alkoholizmu.
Plasterki żeń-szenia powinny zostać namoczone i gotowane w porcelanowym naczyniu, w kąpieli wodnej, na małym ogniu przez 2-3 godziny, wywar należy odcedzić i wypić ciepły. Bezpośrednio po lub przed wypiciem należy unikać kawy, herbaty, rzodkiewki i rzepy gdyż obniżają działanie wywaru. Zalecane dawkowanie wynosi od 3 do 9 gramów.
Lukrecja – słodkie lekarstwo sprowadzone przez benedyktynów
Lukrecja gładka jest rośliną wieloletnią, obecnie często uprawianą. Liście jej są podobne do liści akacji, owocem jest strąk, a niebieskofioletowe kwiaty zebrane są w długie grona. Charakterystyczny jest gruby i rozgałęziony korzeń, od którego rozchodzą się rozłogi. Korzeń ma barwę żółtą i jest słodki w smaku. Korzeń lukrecji znany był już w Chinach przed tysiącami lat. Do Europy środkowo-zachodniej lukrecja została sprowadzona przez benedyktynów, którzy uprawiali ją w ogrodach przyklasztornych od XV wieku.
Korzeń lukrecji zawiera saponozydy triterpenowe z głównym związkiem – glicyryzyną, flawonoidy (nadają mu żółty kolor), substancje goryczowe, żywice oraz kwasy organiczne. Działa głównie wykrztuśnie, rozkurczająco i przeciwzapalnie.
Jak stosować lukrecję na wzmocnienie odporności?
Wg Medycyny Chińskiej korzeń lukrecji jest słodki i wnika do systemu energetycznego nerek, płuc i wątroby.
Medycyna Chińska podaje także, że zioło to wspomaga serce (łagodzi bóle i kołatanie serca, zadyszkę po wysiłku, niepokój, ucisk w klatce piersiowej). Przywraca prawidłowe funkcjonowanie żołądka, lecz w nadmiarze może spowolnić jego pracę. Nawilża także jelita. Redukuje objawy takie jak: drażliwość i łatwe wpadanie w gniew. Uspokaja umysł, wzmacnia w stanach zmęczenia. Łagodzi silne bóle brzucha. Obniża toksyczność i skutki uboczne wywołane lekami, ziołami, substancjami toksycznymi. Łagodzi bolesność i obrzęk gardła, a także zewnętrznie łagodzi owrzodzenia i odmrożenia. Wzmacnia apetyt, poprawia wchłanianie pokarmu. Nawilża płuca i powstrzymuje kaszel.
Lukrecję można przyjmować w formie naparu lub odwaru, z dodatkiem ziół takich jak anyż i kruszyna. Napary posiadają działanie odkażające. Lukrecję można także przeżuwać co działa odkażająco na jamę ustną i zapobiega próchnicy. Starty korzeń można także dodawać bezpośrednio do herbaty. Ważne: nie należy podawać lukrecji dzieciom poniżej 4. roku życia, osobom z problemami z wątrobą i woreczkiem żółciowym, a także kobietom w ciąży i karmiącym.
Czarny bez – słodko-gorzkie źródło witamin
Czarny bez to krzew należący do rodziny przewiertniowatych, dochodzący do kilku metrów wysokości posiadający drobne, kremowobiałe kwiaty o intensywnym zapachu. Zakwita w maju. Owocem są słodkie, a zarazem mdłe fioletowoczarne jagody. Czarny bez rośnie dziko w zaroślach i na skrajach lasów, rozsiewają go ptaki. Ze względu na duże wartości lecznicze i ozdobne jest często sadzony w ogrodach. Pomimo, iż na świecie, a także w Polsce, znajdują się plantacje bzu, surowiec w przeważającej części zbiera się ze stanu naturalnego.
Czarny bez był niewątpliwie ulubioną rośliną leczniczą w medycynie ludowej od starożytności. Germanie uważali go za świętą roślinę, której przypisywali wiele cudownych właściwości. Rzymianie oprócz właściwości leczniczych bzu, wykorzystywali jego owoc do farbowania włosów.
Surowiec zielarski stanowią kwiaty i owoce. W owocach bzu znajdują się antocyjany (barwnik dojrzałych owoców), kwasy organiczne, karotenoidy, garbniki, lektyny, sole mineralne, witamina C (w bardzo zróżnicowanej ilości, od 6mg/100g do nawet 132mg/100g), witamina B2 (65mg/100g), kwas foliowy (17mg/100g), biotyna (1,8 mg/100 g), witamina B6 (0,23-0,25mg/100g), witamina A (600 IU/100g). Owoce te zawierają także duże ilości flawonoidów (186mg/100g), z czego najwięcej jest kwercytyny.
Kwiaty bzu czarnego zawierają flawonoidy, aminy, kwasy organiczne, garbniki, związki fenolowe, do 9% soli mineralnych, glukozę oraz aldehyd benzoesowy.
Zarówno kwiaty jak i owoce czarnego bzu działają napotnie i przeciwgorączkowo, dlatego są szczególnie polecane przy przeziębieniu, a także grypie, zapaleniu gardła oraz anginie. Dzięki działaniu moczopędnemu czarny bez jest zalecany w chorobach nerek. Dodatkowo owoce mają także działanie przeczyszczające, a spożywane w postaci powideł przeciwbiegunkowe.
Jak stosować czarny bez na wzmocnienie odporności?
Kwiat czarnego bzu wg TCM charakteryzuje się smakiem słodkim oraz gorzkim. Działa na płuca, skórę i zatoki. Jest pomocny przy przeziębieniu, silnym kaszlu, alergicznych schorzeniach zatok i nosa, a także obrzękach skóry i kończyn (działanie diuretyczne),
Z kwiatów powinno się przygotowywać napar (6-12 g do 3 razy dziennie), lecznicze działanie posiada także syrop. Z owoców czarnego bzu można przygotować konfitury, powidła, soki, syropy, kompoty i galaretki. Popularne są napary z owoców, za to przy migrenach pomocny jest odwar.
Lipa – drzewo na przeziębienie
Lipa drobnolistna oraz lipa szerokolistna występują prawie w całej Europie, a także w Azji Mniejszej, na Kaukazie i Syberii. W Polsce lipa jest powszechnie uprawiana w ogrodach i parkach. Najczęściej spotykamy lipę drobnolistną, która zakwita nieco później niż szerokolistna, od końca czerwca do połowy lipca, ma mniejsze liście, które są od spodu sinawe.
Ważne: Kwiaty zbierane z drzew rosnących przy ulicach, drogach i autostradach nie nadają się do celów leczniczych.
Surowcem zielarskim są całe kwiatostany zbierane w początkowym okresie kwitnienia. Kwiaty lipy zawierają związki flawonowe, olejki eteryczne (geraniol, eugenol), fitosterole, witaminę PP, C śladowe ilości witaminy E, aminokwasy, kwasy organiczne (glutaminowy, jabłkowy, winny), woski, śluzy, garbniki, związki mineralne (mangan), gumy i pektyny. Kwiat lipy jest środkiem napotnym, przeciwgorączkowym, osłaniającym, uspokajającym, przeciwskurczowym a także w pewnym stopniu moczopędnym i żółciopędnym.
Jak stosować lipę na wzmocnienie odporności?
Napary i odwary przyrządzane z kwiatów lipy (zioło neutralne wg TCM) są szczególnie polecane do stosowania u dzieci i osób starszych przy przeziębieniu i grypie, w stanach gorączkowych, zaflegmieniach i nieżytach dróg oddechowych, zapaleniach gardła i oskrzeli, przy migrenie, wymiotach, chorobach nerek i reumatyzmie. Dodatkowo można stosować lipę przy zbytniej pobudliwości nerwowej szczególnie u dzieci, młodzieży i osób starszych oraz miażdżycy.
Atrakodyl – pomoc przy wrzodach
Atrakodyl wielkogłówkowy należy do rodziny astrowatych. Największe ilości atrakodylu można spotkać na terenach chińskiej prowincji Zhe-jiang. Roślina ta jest używana w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej od co najmniej 2000 lat.
Surowiec zielarski stanowi wysuszone kłącze. Główne substancje czynne tej rośliny są składnikami olejku eterycznego, który występuje w 0,35-1,35%. Są to keton atraktylon i pochodne laktonowe. Poza tym w olejku występują 3-ß-acetoksyatraktylon oraz 3-ß-hydroksyatraktylon. W kłączu znajdują się również węglowodory pochodnych tetradekadienu, wykazujące działanie przeciwwrzodowe w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
W badaniach przeprowadzonych na myszach wykazano adiuwancyjne właściwości wodnego ekstraktu z atrakodylu. U myszy otrzymujących ekstrakt razem ze szczepionką przeciw pryszczycy obserwowano istotnie wyższy poziom przeciwciał wszystkich podklas IgG.
Jak stosować atrakodyl na wzmocnienie odporności?
Medycyna Chińska przypisuje tej roślinie smak gorzki i słodki oraz działanie moczopędne, hepatoprotektywne, przeciwwrzodowe i przeciwcukrzycowe. Atrakodyl wykazuje również aktywność przeciwzakrzepową, po doustnym podaniu znacznie wydłuża czas protrombinowy. Uważa się również, że roślina zwiększa wytrzymałość fizyczną człowieka w starszym wieku.
Dawka dobowa suchego surowca wynosi 6-15 g. Działania uboczne i toksyczność są nieznaczne. Zapotrzebowanie na surowiec w Azji jest tak duże, że prowadzi się tam uprawy przemysłowe atrakodylu, w Europie w dalszym ciągu ciężko o dostępność produktu. Dużą popularnością cieszą się zwłaszcza toniki wzmacniające przewód pokarmowy, polecane nawet w anoreksji, w leczeniu jaskry i „kurzej ślepoty”.
Traganek – guma obniżająca poziom cukru
Traganek jest ziołem należącym do roślin strączkowych. Gatunek ten stanowi około 3000 rodzajów roślin. Pochodzi z północy Chin. Użycie surowca w Chinach do celów leczniczych sięga czasów legendarnego cesarza Shen-Nonga.
Surowiec zielarski stanowi korzeń rośliny. Zawiera on triterpenowe saponiny – astragalozydy I-VIII i ich acetylowe pochodne, m.in.: agroastragalozydy I-IV oraz astramembraniny. Występują też izoflawony (formononetyna) oraz polisacharydy (astrogaloglukany) o właściwościach immunostymulujących.
Adiuwancyjne działania saponin zawartych w traganku potwierdzono w badaniach na kurach po ich szczepieniu przeciwko chorobie Newcastle. Większość danych dotyczących immunomodulacyjnych właściwości substancji zawartych w traganku wskazuje na ich wpływ na mechanizmy odporności nieswoistej. Wykazano, że saponiny wzmagają fagocytarną aktywność makrofagów, aktywność komórek NK oraz proliferację limfocytów T. Potwierdzono również dodatni wpływ saponin traganka na sekrecję IL-6 i TNF przez makrofagi.
Dowiedziono, iż korzeń traganka zmniejsza skutki uboczne chemioterapii, a także pomaga utrzymać odpowiedni poziom glukozy oraz insuliny u osób cierpiących na cukrzycę typu 2. Dodatkowo traganek poprawia niektóre objawy niewydolności serca oraz związane z tym gromadzenie się płynów w organizmie.
Jak stosować traganek na wzmocnienie odporności?
Wg Medycyny Chińskiej korzeń traganka jest ciepły i słodki oraz wnika do meridianu płuc i śledziony. Jest ceniony jako środek adaptogenny, na równi z żeń-szeniem, zwłaszcza w geriatrii. Buduje odporność organizmu, wzmacnia działanie układu pokarmowego i leczy nawracające biegunki.
Dobowa dawka traganka przy podaniu doustnym wynosi 10-15 g. Niektóre gatunki tej rośliny uprawia oraz jako źródło substancji żelujących (gumy tragankowej – tragakanty). Tragakanta zawiera mieszaninę kwaśnych i obojętnych polisacharydów, głównie tragakantyny (40%) i basoryny (60%), także nieco skrobi i celulozy. Guma ta obniża poziom cukru we krwi.
Ważne: Nie należy stosować traganka przy początkowych stadiach infekcji, alergiach skórnych, w III trymestrze ciąży oraz w syndromach menopauzalnych z uderzeniami gorąca.
Podsumowanie
Chińczycy od tysiącleci doskonalą techniki przygotowywania leków roślinnych, opracowują metody uprawy ziół, ich suszenia, fermentacji oraz prażenia. Dotychczas żaden inny naród, nie osiągnął tak wysokiego poziomu jeżeli chodzi o leczenie ziołami. Receptury roślinnych medykamentów w większości nie zmieniły się od ponad 2000 lat, w związku z czym, naturalne leki chińskie uważane są za bezpieczne. Zioła dobierane są do dolegliwości związanych z konkretnym narządem w oparciu o smak, kolor oraz zapach.
Zobacz też:
https://blog.wzmocnijodpornosc.pl/mieta-i-jej-wlasciwosci-prozdrowotne/
https://blog.wzmocnijodpornosc.pl/wczesnojesienne-ziola-na-wzmocnienie-odpornosci-cz-2/
https://blog.wzmocnijodpornosc.pl/7-najlepszych-zrodel-witaminy-c/
https://blog.wzmocnijodpornosc.pl/przeciw-koronawirusowi-cz-7-czarny-bez/
Bibliografia:
Pitchford P.; Odżywianie dla zdrowia; Galaktyka; Łódź, 2010
Pomorska-Mól M., Kwit K.; Adiuwancyjne właściwości ziół; Medycyna Weterynaryjna; 2011, 67 (7)
https://zyciewharmonii.pl/porady/ziola/10-najlepszych-polskich-ziol-i-ich-zastosowanie.php
http://nazdrowieczas.blogspot.com/2010/04/jak-i-co-pic.html
https://www.farmacjapraktyczna.pl/2011/06/mieta-ziolo-miesiaca/
https://tcmblog.pl/filozofia-tcm/krew-w-medycynie-chinskiej/
https://koneser-zdrowia.pl/1653-2/
https://zlotysrodek.com.pl/2018/07/27/jaki-rodzaj-zen-szenia-i-dla-kogo-jest-odpowiedni/
https://azjatyckamedycyna.pl/6-wlasciwosci-leczniczych-zen-szenia/
https://zlotysrodek.com.pl/2020/03/22/korzen-lukrecji-gan-cao/
http://www.holipharm.pl/lukrecja/
https://koneser-zdrowia.pl/kwiat-bzu-czarnego-flos-sambuci/
http://www.medycynachinskalublin.pl/2019/02/01/blogczarny-bez/
http://www.medycynachinskalublin.pl/2019/02/03/lipa/
https://panacea.pl/articles.php?id=2404
https://zlotysrodek.com.pl/2020/01/30/korzen-traganka-bloniastego-huang-qi/
Tagi: atrakodyl, Czarny bez, dzika róża, lipa, lukrecja, medycyna chińska, mięta pieprzowa, rumianek, traganek, wzmocnienie odporności, żeń-szeń
Komentarzy